Rozdział I - Państwo - pojęcie, typy, formy oraz funkcje

1.1	Ogólna charakterystyka państwa  

Państwo "(-) jest główną zorganizowaną władzą polityczną w społeczeństwie" , nie może ono istnieć bez określonego terytorium, na którym funkcjonuje władza centralna. Doskonałym rozszerzeniem tej definicji może być sformułowanie J. Szczepańskiego, który uważa że państwo " jest polityczną organizacją zbiorowości terytorialnej, w której na gruncie wspólnoty dziejowej i tradycji kulturowej, a najczęściej etnicznej, istnieje władza polityczna, zorganizowana jako rząd, wyrażająca interesy klas silniejszych w danym okresie, zdolnych do przejęcia władzy, jej sprawowania i utrzymania"   Jest ono uważane za produkt dziejowy o charakterze klasowym, ponieważ proces kształtowania się państwa następował równolegle z powstawaniem klas społecznych. Jak wszelkie zjawiska społeczne państwo jest instytucją dynamiczną, co dostrzega się nie tylko przez konfrontację poszczególnych typów, ale nawet państwa tego samego typu w różnych etapach jego dziejów. W istnieniu państwa  urzeczywistnia się suwerenność narodu i jest ono prawno - politycznym wyrazem tej suwerenności. Jednak bez względu na przyjętą definicję jest instytucją przymusową i powszechną. We współczesnej cywilizacji nie może istnieć ktoś, kto jest poza organizacją państwową, bowiem jest to formalnoprawny przymus i konieczność życiowa. 
Powszechność państwa wyrażona jest w prawnych zasadach, które dotyczą wszystkich osób znajdujących się na jego terytorium, nie wyłączając dyplomatów i znanych osobistości, mających przywileje i immunitety. 
Państwo ma prawo stosować  przemoc wobec jednostek, które naruszają obowiązujący w nim system prawny. Jego funkcjonowanie jest ściśle unormowane a wyróżnikami spośród innych organizacji społecznych są: terytorium, ludność i aparat zwany też systemem organów władzy i administracji. Podatki natomiast są materialną podstawą funkcjonowania państwa. 

1.2	Typy i formy państwa

Na przestrzeni wieków państwo ulegało głębokim zmianom. Głównym czynnikiem sprawczym tych zmian były przeobrażenia ustroju społeczno - ekonomicznego społeczeństwa, a zwłaszcza układu sił klasowych. "Typem państwa nazywa się szczególne, właściwe dla danego ustroju społeczno - ekonomicznego połączenie bazy ekonomicznej oraz nadbudowy polityczno - prawnej i ideologicznej."  Rozpatrując ewolucję państwa z historycznego punktu widzenia, wyróżniamy pięć podstawowych jego typów. Możemy wymienić państwo niewolnicze azjatyckie oraz niewolnicze antyczne, feudalne, kapitalistyczne i socjalistyczne. 
	Forma państwa wskazuje, jaka rządzi w nim klasa panująca. Jest to określony rodzaj organizacji państwowej, przy czym kryterium podstawowym wyróżnienia formy państwa jest sposób organizacji najwyższych władz państwowych. Ponadto o formie państwa decydują takie cechy, jak federacyjny lub scentralizowany kształt państwa, zakres zróżnicowania działających legalnie sił politycznych, stan praw obywatelskich i ich przestrzegania. Formy są związane z podstawowymi typami państw. Na przykład w kapitalistycznym państwie są możliwe trzy formy: burżuazyjna, demokracja parlamentarna, dyktatura faszystowska lub dyktatura wojskowa. Niektóre formy państwa mogą mieć charakter ponadustrojowy. 
	Formy państwa kształtują się pod wpływem czterech podstawowych czynników. Pierwszym z nich jest układ sił klasowych, w szczególności zaś stosunek sił i przebieg walki klasowej między klasą panującą a główną klasą wyzyskiwaną. Drugim czynnikiem jest podłoże historyczne - całokształt odziedziczonych po przeszłości instytucji, poglądów, zwyczajów, cech charakterologicznych. Warunki geopolityczne są kolejnym czynnikiem, a więc położenie geograficzne i polityczne państwa wobec głównych sąsiadów. Czwartym wreszcie czynnikiem jest osobowość i działalność wybitnych mężów stanu i teoretyków, którzy swoimi koncepcjami wpływają na to, jakie formy przyjmuje państwo.  

1.3	Funkcje państwa

Od dawna w literaturze są rozpatrywane funkcje państwa, które ciągle wzbogacają i zmieniają się. Analiza państwa z punktu widzenia pełnionych przez nie funkcji ma szczególnie wielkie znaczenie, gdy rozważamy wzajemną zależność między państwem i społeczeństwem. "Funkcje państwa są to bowiem podstawowe kierunki i obszary jego działań realizujące nie tylko potrzeby klasy panującej, ale także społeczeństwa jako całości." Dzieli się je na dwa rodzaje: funkcję wewnętrzną, której istotą jest utrzymanie istniejącego ustroju społeczno - ekonomicznego bądź dokonywanie takich przekształceń ustrojowych, które są zgodne z interesami klasy panującej; funkcję zewnętrzną, która ma postać dążenia do ekspansji bądź do obrony przed ekspansją zewnętrzną.  Funkcje wewnętrzne można  podzielić  na :

-	Gospodarcze - państwo jest przedsiębiorcą, planistą i koordynatorem procesów gospodarczych
-	Oświatowo - wychowawcze - wyraża się m.in. w rozbudowie sieci szkół państwowych różnych szczebli, w prowadzeniu przez państwo polityki popierania sztuki i różnych form życia kulturalnego
-	Socjalne - obejmujące sprawy zabezpieczenia społecznego i mechanizmy regulujące poziom bogactwa poprzez system podatkowy. Polega m.in. na przejęciu przez wyspecjalizowane organa państwowe opieki nad tymi, którzy z racji wieku, choroby, trwałego upośledzenia lub szczególnie niekorzystnej sytuacji życiowej takiej opieki wymagają.
-	Porządkowe - przejawiające się w zagwarantowaniu elementarnego ładu społecznego i ochrony ustroju społeczno - politycznego przed destrukcją. Państwo wywiera wielki wpływ na powstawanie więzi o charakterze narodowym oraz na jej umacnianie. 

Rozwinięte państwa bez względu na formę oraz typ w różnym stopniu wypełniają powyższe funkcje ( mogą być one inaczej określane ). Silne państwo, które może realizować wymienione funkcje, jest potrzebne każdemu człowiekowi i narodowi. Ewolucja funkcji państwa prowadzi do wniosku, że te funkcje wzbogacają się i różnicują, przez co państwo odgrywa coraz większą rolę w życiu społeczeństwa.